103 - در اين ماجرا آيت ( و عبرتى ) است ولى اكثر آنها مؤمن نبودند . 104 - و پروردگار تو عزيز و رحيم است . تفسير : مخاصمه معبودان و عابدان گمراه ! در آخرين آيه بحث گذشته ، اشاره كوتاهى به روز قيامت و مساله معاد بود در آيات مورد بحث ، ترسيم جامعى از چگونگى روز رستاخيز ضمن چندين آيه بيان شده ، و مهمترين متاعى كه در آن بازار خريدار دارد و همچنين سرنوشت مؤمنان و كافران و گمراهان و لشكر شيطان بازگو شده است ، و ظاهر آيات نشان مىدهد كه اين توصيف و توضيح از كلام ابراهيم ع و دنباله آخرين دعاى او است و غالب مفسران نيز چنين گفته‌اند ، هر چند بعضى احتمال داده‌اند كه آيات مورد بحث تماما سخن الهى است كه در تعقيب سخنان ابراهيم و براى توضيح و تكميل آن آمده است ولى اين احتمال ضعيف است . به هر حال نخست مىگويد : « روز رستاخيز روزى است كه هيچ مال و فرزندى سودى نمىدهد » ( * ( يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَلا بَنُونَ ) * ) . در حقيقت اين دو سرمايه مهم زندگى دنيا ، اموال و نيروهاى انسانى در آنجا كمترين نتيجه اى براى صاحبانش نخواهد داشت ، و به طريق اولى ساير سرمايه‌هاى اين جهان كه در رتبه‌هاى بعد از اين دو قرار دارند سودى نخواهد بخشيد . بديهى است منظور در اينجا از مال و فرزندان ، مال و فرزندانى نيست كه در طريق جلب رضاى خدا به كار گرفته شده باشند ، بلكه تكيه روى جنبه‌هاى مادى مساله است ، منظور اين است كه سرمايه‌هاى مادى در آن روز مشكلى را حل نمىكند ، اما در صورتى كه در طريق اطاعت فرمان پروردگار قرار گيرند سرمايه مادى نخواهند بود ، رنگ الهى و صبغه اللَّه به خود مىگيرند و « الباقيات